{"id":7594,"date":"2026-01-31T22:15:59","date_gmt":"2026-01-31T20:15:59","guid":{"rendered":"https:\/\/baba.org.pl\/?p=7594"},"modified":"2026-01-31T22:15:59","modified_gmt":"2026-01-31T20:15:59","slug":"obniz-prawdopodobienstwo-stosowania-przemocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/2026\/01\/obniz-prawdopodobienstwo-stosowania-przemocy\/","title":{"rendered":"Obni\u017c prawdopodobie\u0144stwo stosowania przemocy"},"content":{"rendered":"
\n
<\/div>\n
\"\"<\/div>\n
Cechy osobowo\u015bci, uwarunkowania indywidualne i inne czynniki, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 czynnik\u00f3w ochronnych \u2013 tzn. obni\u017caj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo stosowania przemocy albo dzia\u0142aj\u0105 odstraszaj\u0105co \/ zniech\u0119caj\u0105co, a tak\u017ce wzmacniaj\u0105 odporno\u015b\u0107 wobec ryzyka przemocy. Literatura naukowa wci\u0105\u017c rozwija ten obszar i niewiele bada\u0144 kwantyfikuje dok\u0142adne wsp\u00f3\u0142czynniki dla wszystkich tych zmiennych.<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

\n
1) Co to s\u0105 czynniki ochronne i jak dzia\u0142aj\u0105<\/div>\n<\/div>\n
\n
Czynniki ochronne to cechy, umiej\u0119tno\u015bci i zasoby jednostki lub jej otoczenia, kt\u00f3re zmniejszaj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia przemocy \u2013 zar\u00f3wno jej stosowania, jak i do\u015bwiadczania. Dzia\u0142aj\u0105 cz\u0119sto jako bufory: nawet je\u015bli osoba ma pewne czynniki ryzyka, obecno\u015b\u0107 czynnik\u00f3w ochronnych obni\u017ca og\u00f3lne prawdopodobie\u0144stwo przemocy.<\/div>\n<\/div>\n
\n
2) Indywidualne cechy osobowo\u015bci i psychologiczne zasoby<\/div>\n<\/div>\n
\n
Badania nad agresj\u0105, zachowaniami ryzykownymi i proneness do przemocy wskazuj\u0105, \u017ce okre\u015blone cechy i umiej\u0119tno\u015bci psychologiczne s\u0105 zwi\u0105zane z ni\u017cszym ryzykiem zachowa\u0144 agresywnych:<\/div>\n<\/div>\n
\n
a) Niska impulsywno\u015b\u0107 i niska dra\u017cliwo\u015b\u0107<\/div>\n<\/div>\n
\n
W literaturze dotycz\u0105cej czynnik\u00f3w ochronnych przedstawia si\u0119, \u017ce niskie poziomy impulsywno\u015bci i dra\u017cliwo\u015bci emocjonalnej s\u0105 cechami, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 odporno\u015bci na zachowania agresywne i problemowe w warunkach stresu i konfliktu. Osoby spokojne, kt\u00f3re potrafi\u0105 panowa\u0107 nad emocjami i szybko si\u0119 nie irytuj\u0105, rzadziej reaguj\u0105 agresj\u0105 na frustracj\u0119 lub konflikt.<\/div>\n<\/div>\n
\n
b) Wysoka kompetencja spo\u0142eczna i umiej\u0119tno\u015bci rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w<\/div>\n<\/div>\n
\n
Umiej\u0119tno\u015b\u0107 komunikowania si\u0119, negocjowania oraz rozwi\u0105zywania spor\u00f3w bez agresji to silny czynnik ochronny. Osoby z wy\u017cszymi kompetencjami spo\u0142ecznymi potrafi\u0105:<\/div>\n<\/div>\n
\n
    \n
  • identyfikowa\u0107 emocje w\u0142asne i innych,<\/li>\n
  • korzysta\u0107 ze strategii dialogowych,<\/li>\n
  • wypracowywa\u0107 kompromisy, co zmniejsza ryzyko eskalacji konflikt\u00f3w do przemocy.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
    \n
    c) Samo\u015bwiadomo\u015b\u0107, poczucie w\u0142asnej warto\u015bci i odporno\u015b\u0107 psychiczna<\/div>\n<\/div>\n
    \n
    W opracowaniach teoretycznych podkre\u015bla si\u0119, \u017ce resilience \u2013 czyli zdolno\u015b\u0107 do powrotu do r\u00f3wnowagi po trudnych do\u015bwiadczeniach \u2013 oraz silne poczucie w\u0142asnej warto\u015bci sprzyjaj\u0105 ochronie przed zachowaniami agresywnymi i ryzykiem przemocy.<\/div>\n<\/div>\n
    \n
    Osoby, kt\u00f3re potrafi\u0105:<\/div>\n<\/div>\n
    \n
      \n
    • radzi\u0107 sobie ze stresem,<\/li>\n
    • interpretowa\u0107 negatywne do\u015bwiadczenia bez wewn\u0119trznej destrukcji,<\/li>\n
    • utrzymywa\u0107 cele \u017cyciowe pomimo trudno\u015bci,<\/li>\n<\/ul>\n

      cz\u0119\u015bciej unikaj\u0105 zachowa\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby prowadzi\u0107 do przemocy.<\/p>\n<\/div>\n

      \n
      d) Wysoki iloraz inteligencji i umiej\u0119tno\u015bci poznawcze<\/div>\n<\/div>\n
      \n
      W literaturze psychologicznej wska\u017aniki takie jak wysoki iloraz inteligencji (IQ) oraz lepsze zdolno\u015bci planowania, oceny konsekwencji i rozwi\u0105zywania problem\u00f3w by\u0142y identyfikowane jako czynnik ochronny wobec agresji i przest\u0119pczo\u015bci (szczeg\u00f3lnie w badaniach rozwojowych dotycz\u0105cych dzieci i m\u0142odzie\u017cy).<\/div>\n<\/div>\n
      \n
      e) Cechy osobowo\u015bci wg modelu Wielkiej Pi\u0105tki<\/div>\n<\/div>\n
      \n
      Cho\u0107 nie ma jednoznacznych, kwantyfikowanych liczb bezpo\u015brednio dla przemocy, niekt\u00f3re wymiary osobowo\u015bci s\u0105 statystycznie skorelowane z ni\u017csz\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do agresji\/przemocy:<\/div>\n<\/div>\n
      \n
        \n
      • Wysoka ugodowo\u015b\u0107 i sumienno\u015b\u0107 \u2013 zwi\u0105zane z empati\u0105, wsp\u00f3\u0142prac\u0105 i przestrzeganiem norm spo\u0142ecznych, co w wielu badaniach wi\u0105\u017ce si\u0119 ze mniejsz\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do zachowa\u0144 antyspo\u0142ecznych.<\/li>\n
      • Niska neurotyczno\u015b\u0107 \u2013 mniejsza podatno\u015b\u0107 na impulsywne emocje i negatywne nastroje obni\u017ca ryzyko eskalacji w konflikcie.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
        \n
        Chocia\u017c literatura nadal dyskutuje te zwi\u0105zki, cechy osobowo\u015bci nisko zwi\u0105zane z agresj\u0105 mog\u0105 funkcjonowa\u0107 jako czynniki ochronne.<\/div>\n<\/div>\n
        \n
        3) Czynniki spo\u0142eczne i kontekstowe chroni\u0105ce przed przemoc\u0105<\/div>\n<\/div>\n
        \n
        Opr\u00f3cz indywidualnych cech osobowo\u015bci, \u015brodowisko spo\u0142eczne i relacje interpersonalne te\u017c pe\u0142ni\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 ochronn\u0105:<\/div>\n<\/div>\n
        \n
        a) Wsparcie spo\u0142eczne i bliskie relacje<\/div>\n<\/div>\n
        \n
        Silne, wspieraj\u0105ce relacje z rodzin\u0105, partnerem, przyjaci\u00f3\u0142mi i spo\u0142eczno\u015bci\u0105 dzia\u0142aj\u0105 jak \u201ebufor\u201d wobec stresu, b\u00f3lu emocjonalnego i napi\u0119\u0107, kt\u00f3re w przeciwnym razie mog\u0105 eskalowa\u0107 w przemoc.<\/div>\n<\/div>\n
        \n
        Relacje te dostarczaj\u0105:<\/div>\n<\/div>\n
        \n
          \n
        • wsparcia emocjonalnego,<\/li>\n
        • mo\u017cliwo\u015bci konstruktywnego radzenia sobie z problemami,<\/li>\n
        • alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 bezpiecze\u0144stwa spo\u0142ecznego.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
          \n
          b) Pozytywne modele i normy spo\u0142eczne<\/div>\n<\/div>\n
          \n
          Kultura i spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3re odrzucaj\u0105 przemoc i promuj\u0105 szacunek, r\u00f3wno\u015b\u0107 i wzajemne wsparcie, obni\u017caj\u0105 normatywne przyzwolenie na zachowania agresywne oraz stwarzaj\u0105 presj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 przeciw przemocy.<\/div>\n<\/div>\n
          \n
          c) Sprawczo\u015b\u0107 w wymiarze spo\u0142ecznym<\/div>\n<\/div>\n
          \n
          To zjawisko, w kt\u00f3rym cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci wzajemnie wspieraj\u0105 normy wsp\u00f3\u0142pracy i kontroli spo\u0142ecznej \u2013 np. reaguj\u0105 wsp\u00f3lnie na konflikty, nadzoruj\u0105 przestrze\u0144 publiczn\u0105, wspieraj\u0105 osoby w potrzebie \u2013 co zosta\u0142o powi\u0105zane z ni\u017cszym poziomem przemocy i przest\u0119pczo\u015bci, tak\u017ce przemocy w rodzinie.<\/div>\n<\/div>\n
          \n
          4) Mechanizmy dzia\u0142ania czynnik\u00f3w ochronnych<\/div>\n<\/div>\n
          \n
          Badania psychologiczne i teoretyczne wskazuj\u0105, \u017ce czynniki ochronne dzia\u0142aj\u0105 na kilka sposob\u00f3w:<\/div>\n<\/div>\n
          \n
            \n
          • bezpo\u015brednio \u2013 np. dobre umiej\u0119tno\u015bci rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w same w sobie zmniejszaj\u0105 konflikt i agresj\u0119,<\/li>\n
          • buforowo (interakcyjnie) \u2013 obecno\u015b\u0107 czynnik\u00f3w ochronnych modyfikuje wp\u0142yw czynnik\u00f3w ryzyka (np. osoby z podwy\u017cszonym ryzykiem ze wzgl\u0119du na stres \u017cyciowy mniej reaguj\u0105 przemoc\u0105, je\u015bli maj\u0105 wysoki poziom wsparcia spo\u0142ecznego).<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
            \n
            5) Co m\u00f3wi statystyka o ochronnych cechach<\/div>\n<\/div>\n
            \n
            Niestety, w literaturze naukowej znacznie rzadziej podaje si\u0119 liczby typu \u201eiloraz szans\u201d czy wsp\u00f3\u0142czynniki korelacji dla czynnik\u00f3w ochronnych ni\u017c dla ryzyka, poniewa\u017c:<\/div>\n<\/div>\n
            \n
              \n
            • wiele bada\u0144 skupia si\u0119 na ryzyku raczej ni\u017c na ochronie,<\/li>\n
            • ochronne czynniki cz\u0119sto dzia\u0142aj\u0105 w interakcji z ryzykiem,<\/li>\n
            • efekty zale\u017c\u0105 od kontekstu (np. wieku, \u015brodowiska, typu przemocy).<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
              \n
              Dlatego badacze cz\u0119sto opisuj\u0105 je jako mniejsze ryzyko wzgl\u0119dne lub bezpo\u015brednio jako neutralizacj\u0119 efekt\u00f3w ryzyka, a nie jako odr\u0119bne liczby. Przyk\u0142adowo w niekt\u00f3rych narz\u0119dziach oceny stosowanych klinicznie, komponenty takie jak umiej\u0119tno\u015b\u0107 kontroli impuls\u00f3w, pozytywne relacje, cele \u017cyciowe, zdolno\u015bci adaptacyjne by\u0142y zwi\u0105zane z ni\u017cszym ryzykiem recydywy przemocy u os\u00f3b ocenianych pod k\u0105tem ryzyka zachowa\u0144 przemocy.<\/div>\n<\/div>\n
              <\/div>\n
              <\/div>\n

               <\/p>\n

              \n
              Podsumowuj\u0105c, cechy i zasoby chroni\u0105ce przed przemoc\u0105<\/div>\n<\/div>\n
              \n
              Czynniki ochronne na poziomie indywidualnym:<\/div>\n<\/div>\n
              \n
                \n
              • niska impulsywno\u015b\u0107 i dra\u017cliwo\u015b\u0107,<\/li>\n
              • dobre umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142eczne i komunikacyjne,<\/li>\n
              • wysoka odporno\u015b\u0107 psychiczna ,<\/li>\n
              • wysoki iloraz inteligencji i zdolno\u015b\u0107 do planowania,<\/li>\n
              • cechy osobowo\u015bci sprzyjaj\u0105ce empatii i wsp\u00f3\u0142pracy (np. ugodowo\u015b\u0107, sumienno\u015b\u0107).<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
                \n
                Czynniki spo\u0142eczno-\u015brodowiskowe:<\/div>\n<\/div>\n
                \n
                  \n
                • silne wsparcie spo\u0142eczne i bliskie relacje,<\/li>\n
                • pozytywne normy i warto\u015bci spo\u0142eczno\u015bci,<\/li>\n
                • skuteczna kontrola spo\u0142eczna i wsp\u00f3\u0142praca mieszka\u0144c\u00f3w .<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  Cechy osobowo\u015bci, uwarunkowania indywidualne i inne czynniki, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 czynnik\u00f3w ochronnych \u2013 tzn. obni\u017caj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo stosowania przemocy albo dzia\u0142aj\u0105 odstraszaj\u0105co \/ zniech\u0119caj\u0105co, a tak\u017ce wzmacniaj\u0105 odporno\u015b\u0107 wobec ryzyka przemocy. Literatura naukowa wci\u0105\u017c rozwija ten obszar i niewiele bada\u0144 kwantyfikuje dok\u0142adne wsp\u00f3\u0142czynniki dla wszystkich tych zmiennych.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7594","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7594"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7601,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7594\/revisions\/7601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}