![\"\"](\"https:\/\/baba.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-11-at-14.27.27.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Co najsilniej determinuje przemoc w populacji og\u00f3lnej, a nast\u0119pnie z rozr\u00f3\u017cnieniem na p\u0142e\u0107<\/p>\n
I. Co najsilniej wp\u0142ywa na zaistnienie przemocy \u2013 w ca\u0142ej populacji
\nWieloletnie badania nad przemoc\u0105 s\u0105 w tej kwestii wyj\u0105tkowo zgodne. Przemoc nie jest skutkiem \u201ez\u0142ego charakteru\u201d, wybuchowych emocji ani chwilowej s\u0142abo\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 wtedy, gdy dochodzi do konkretnej konfiguracji czynnik\u00f3w, z kt\u00f3rych kilka ma szczeg\u00f3lnie siln\u0105 moc predykcyjn\u0105. To nie pojedynczy impuls, lecz uk\u0142ad wzorc\u00f3w, przekona\u0144 i okoliczno\u015bci decyduje o jej zaistnieniu.<\/p>\n
1\ufe0f\u20e3 Wzorzec kontroli i w\u0142adzy (najsilniejszy czynnik)
\nNajlepszym i najsilniejszym predyktorem przemocy \u2014 zw\u0142aszcza tej chronicznej, powtarzalnej i eskaluj\u0105cej w czasie \u2014 jest po\u0142\u0105czenie d\u0105\u017cenia do kontroli nad inn\u0105 osob\u0105 z przekonaniem, \u017ce ma si\u0119 do tej kontroli prawo. W praktyce oznacza to nie tylko jawne akty agresji, ale r\u00f3wnie\u017c systematyczne zachowania takie jak kontrolowanie decyzji, kontakt\u00f3w, pieni\u0119dzy czy codziennych wybor\u00f3w drugiej osoby. Obejmuje to tak\u017ce nadzorowanie jej zachowa\u0144, ograniczanie autonomii oraz stosowanie r\u00f3\u017cnych form \u201ekarania\u201d za niepos\u0142usze\u0144stwo \u2014 cisz\u0105, gro\u017abami, presj\u0105 psychiczn\u0105 lub przemoc\u0105 fizyczn\u0105.
\nKluczowe jest to, \u017ce same emocje, takie jak z\u0142o\u015b\u0107 czy zazdro\u015b\u0107, nie wyja\u015bniaj\u0105 przemocy, je\u015bli nie towarzyszy im potrzeba dominacji. Emocje mog\u0105 by\u0107 intensywne, ale bez przekonania o prawie do w\u0142adzy nad drugim cz\u0142owiekiem przemoc zazwyczaj si\u0119 nie pojawia.<\/p>\n
2\ufe0f\u20e3 Przemoc jako \u201edozwolona strategia\u201d (normy i przekonania)
\nDrugim niezwykle silnym czynnikiem s\u0105 przekonania i normy, kt\u00f3re czyni\u0105 przemoc \u201eakceptowaln\u0105\u201d w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach. Nale\u017c\u0105 do nich my\u015bli w rodzaju: \u201eczasem trzeba u\u017cy\u0107 si\u0142y\u201d, \u201eto by\u0142o sprowokowane\u201d, \u201ew domu nikt nie powinien si\u0119 wtr\u0105ca\u0107\u201d czy \u201eon albo ona ma prawo wymaga\u0107 pos\u0142usze\u0144stwa\u201d. Co istotne, nie musz\u0105 to by\u0107 pogl\u0105dy wypowiadane wprost. Bardzo cz\u0119sto s\u0105 one nieu\u015bwiadomione, wyniesione z domu rodzinnego lub \u015brodowiska, w kt\u00f3rym przemoc by\u0142a normalizowana.
\nPrzemoc nie pojawia si\u0119 tam, gdzie istnieje wyra\u017ana, wewn\u0119trzna granica: \u201etego nie wolno, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci\u201d. Gdy ta granica jest os\u0142abiona lub nieobecna, przemoc staje si\u0119 jedn\u0105 z mo\u017cliwych strategii dzia\u0142ania.<\/p>\n
3\ufe0f\u20e3 Do\u015bwiadczenie przemocy w dzieci\u0144stwie
\nJednym z najlepiej udokumentowanych czynnik\u00f3w ryzyka jest do\u015bwiadczanie przemocy w dzieci\u0144stwie albo bycie jej \u015bwiadkiem w relacji mi\u0119dzy doros\u0142ymi. Obejmuje to zar\u00f3wno bezpo\u015brednie bycie ofiar\u0105, jak i obserwowanie przemocy w domu rodzinnym. Nie oznacza to, \u017ce taka osoba \u201emusi\u201d zosta\u0107 sprawc\u0105, ale statystycznie zwi\u0119ksza to tolerancj\u0119 na przemoc, normalizuje j\u0105 jako spos\u00f3b reagowania oraz os\u0142abia wewn\u0119trzne granice dotycz\u0105ce tego, \u201eczego nie robi si\u0119 innym ludziom\u201d.
\nTo wa\u017cne: jest to czynnik ryzyka, a nie wyrok. Wielu ludzi z tak\u0105 histori\u0105 nigdy nie stosuje przemocy, ale w skali populacyjnej zale\u017cno\u015b\u0107 ta jest bardzo wyra\u017ana.<\/p>\n
4\ufe0f\u20e3 Alkohol i substancje (czynnik wzmacniaj\u0105cy, nie pierwotny)
\nAlkohol i inne substancje psychoaktywne bardzo cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 z przemoc\u0105. Obni\u017caj\u0105 kontrol\u0119 impuls\u00f3w, nasilaj\u0105 agresj\u0119 i u\u0142atwiaj\u0105 przekraczanie granic, kt\u00f3re w innych warunkach mog\u0142yby zosta\u0107 zachowane. Jednocze\u015bnie kluczowe jest zrozumienie, \u017ce alkohol nie tworzy przemocy sam z siebie. On j\u0105 \u201euruchamia\u201d lub intensyfikuje wtedy, gdy wzorzec przemocy ju\u017c istnieje.
\nDlatego nie wszyscy pij\u0105cy stosuj\u0105 przemoc, ale w\u015br\u00f3d sprawc\u00f3w przemocy alkohol pojawia si\u0119 wyj\u0105tkowo cz\u0119sto jako czynnik towarzysz\u0105cy.<\/p>\n
5\ufe0f\u20e3 Stres, kryzys i utrata kontroli \u017cyciowej (czynnik katalityczny)
\nBezrobocie, d\u0142ugi, choroba, rozstanie, utrata statusu spo\u0142ecznego lub zawodowego to sytuacje, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 frustracj\u0119 i obni\u017caj\u0105 poczucie kontroli nad w\u0142asnym \u017cyciem. W takich momentach u cz\u0119\u015bci os\u00f3b uruchamia si\u0119 potrzeba \u201eodzyskania w\u0142adzy\u201d \u2014 bardzo cz\u0119sto kosztem najbli\u017cszych. Same w sobie te czynniki nie powoduj\u0105 przemocy, ale dzia\u0142aj\u0105 jak zapalnik, kt\u00f3ry mo\u017ce uruchomi\u0107 ju\u017c istniej\u0105ce wzorce.<\/p>\n
II. Co determinuje przemoc \u2013 z rozr\u00f3\u017cnieniem na p\u0142e\u0107
\nW tym miejscu konieczna jest precyzja. R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy kobietami a m\u0119\u017cczyznami nie le\u017c\u0105 w \u201eodmiennej psychice\u201d, lecz w kontek\u015bcie spo\u0142ecznym, wzorcach relacyjnych i konsekwencjach przemocy.<\/p>\n
\ud83d\udd35 M\u0119\u017cczy\u017ani jako sprawcy \u2013 co najsilniej zwi\u0119ksza ryzyko
\nU m\u0119\u017cczyzn najcz\u0119\u015bciej powtarzaj\u0105cymi si\u0119 predyktorami s\u0105: wzorzec kontroli i dominacji w relacji, normy m\u0119sko\u015bci oparte na w\u0142adzy, sile i podporz\u0105dkowaniu innych, nasilona zazdro\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona z l\u0119kiem przed utrat\u0105 partnerki, cz\u0119stsze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie alkoholu oraz historia przemocy w domu rodzinnym. Charakterystyczne jest to, \u017ce przemoc cz\u0119\u015bciej ma charakter systemowy i d\u0142ugotrwa\u0142y, cz\u0119\u015bciej eskaluje fizycznie i cz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z kontrol\u0105 ekonomiczn\u0105 oraz izolowaniem partnerki od otoczenia.
\nKluczowe jest to, \u017ce u m\u0119\u017cczyzn przemoc cz\u0119\u015bciej pe\u0142ni funkcj\u0119 utrzymania lub odzyskania w\u0142adzy w relacji.<\/p>\n
\ud83d\udfe3 Kobiety jako sprawczynie \u2013 co najsilniej zwi\u0119ksza ryzyko
\nW przypadku kobiet najcz\u0119\u015bciej wskazywane predyktory to do\u015bwiadczanie przemocy \u2014 obecnie lub w przesz\u0142o\u015bci, przemoc o charakterze sytuacyjnym i konfliktowym, silna dysregulacja emocjonalna, brak bezpiecznych strategii radzenia sobie oraz przeci\u0105\u017cenie rolami i stresem. Charakterystyczne jest to, \u017ce przemoc cz\u0119\u015bciej ma charakter reaktywny, a nie kontroluj\u0105cy, cz\u0119\u015bciej przyjmuje form\u0119 psychiczn\u0105 ni\u017c fizyczn\u0105, rzadziej jest systemowa i d\u0142ugofalowa oraz rzadziej prowadzi do izolowania partnera.
\nU kobiet przemoc cz\u0119\u015bciej jest reakcj\u0105 na zagro\u017cenie, chaos lub przeci\u0105\u017cenie, a nie narz\u0119dziem dominacji.<\/p>\n
III. Co nie determinuje przemocy
\nPrzemocy nie determinuj\u0105: inteligencja, wykszta\u0142cenie, hobby i zainteresowania, temperament sam w sobie ani \u201esilne emocje\u201d, je\u015bli nie towarzyszy im wzorzec kontroli. Przemoc nie jest problemem emocji, lecz problemem w\u0142adzy, norm i granic.<\/p>\n
IV. podsumowanie
\nPrzemoc pojawia si\u0119 tam, gdzie kto\u015b uznaje, \u017ce ma prawo kontrolowa\u0107 drug\u0105 osob\u0119, a okoliczno\u015bci takie jak alkohol, stres czy konflikt zdejmuj\u0105 wewn\u0119trzne hamulce. Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce u m\u0119\u017cczyzn cz\u0119\u015bciej jest to przemoc jako narz\u0119dzie w\u0142adzy, a u kobiet cz\u0119\u015bciej przemoc jako reakcja sytuacyjna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Co najsilniej determinuje przemoc w populacji og\u00f3lnej, a nast\u0119pnie z rozr\u00f3\u017cnieniem na p\u0142e\u0107 I. Co najsilniej wp\u0142ywa na zaistnienie przemocy \u2013 w ca\u0142ej populacji Wieloletnie badania nad przemoc\u0105 s\u0105 w tej kwestii wyj\u0105tkowo zgodne. Przemoc nie jest skutkiem \u201ez\u0142ego charakteru\u201d, wybuchowych emocji ani chwilowej s\u0142abo\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 wtedy, gdy dochodzi do konkretnej konfiguracji czynnik\u00f3w, […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7556","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7556"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7560,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7556\/revisions\/7560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}