![\"\"](\"https:\/\/baba.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-06-at-11.36.53.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
1) Co \u0142\u0105czy sprawc\u00f3w przemocy (poza sam\u0105 przemoc\u0105) \u2013 obraz ca\u0142o\u015bciowy, refleksja<\/p>\n
Najbardziej sp\u00f3jny i powtarzalny wniosek p\u0142yn\u0105cy z bada\u0144 nad przemoc\u0105 jest taki, \u017ce sprawstwo rzadko wynika z jednej cechy czy jednego czynnika. Zdecydowanie cz\u0119\u015bciej jest efektem kombinacji kilku element\u00f3w, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 jednocze\u015bnie na r\u00f3\u017cnych poziomach: indywidualnym, relacyjnym, \u015brodowiskowym i normatywnym. Przemoc pojawia si\u0119 tam, gdzie te czynniki si\u0119 na siebie nak\u0142adaj\u0105 i wzajemnie wzmacniaj\u0105.<\/p>\n
A. Konflikt relacyjny, zazdro\u015b\u0107 i kryzysy w zwi\u0105zku<\/p>\n
Jednym z najbardziej powtarzalnych podobie\u0144stw mi\u0119dzy sprawcami przemocy w relacjach partnerskich s\u0105 chroniczne konflikty, nasilona zazdro\u015b\u0107, poczucie zagro\u017cenia relacji, napi\u0119cie emocjonalne oraz sytuacje rozstania lub separacji. Badania pokazuj\u0105, \u017ce to w\u0142a\u015bnie okresy kryzysowe w relacjach intymnych bardzo cz\u0119sto poprzedzaj\u0105 eskalacj\u0119 przemocy. Przemoc bywa wtedy narz\u0119dziem \u201eodzyskiwania kontroli\u201d lub roz\u0142adowywania frustracji, a nie jednorazowym impulsem. <\/p>\n
B. Wzorzec dominacji i kontroli w relacji<\/p>\n
Kolejnym wsp\u00f3lnym mianownikiem, szczeg\u00f3lnie w przemocy partnerskiej, jest d\u0105\u017cenie do dominacji i kontroli nad drug\u0105 osob\u0105. Mo\u017ce ono przyjmowa\u0107 r\u00f3\u017cne formy: decydowanie za partnera, ograniczanie kontakt\u00f3w, kontrolowanie zachowa\u0144, finans\u00f3w, emocji czy sposobu my\u015blenia. W wielu analizach to w\u0142a\u015bnie kontrola, a nie sam wybuch agresji, okazuje si\u0119 centralnym mechanizmem przemocy. Przemoc nie jest tu celem samym w sobie, lecz \u015brodkiem do utrzymania przewagi w relacji.<\/p>\n
C. Przemoc w historii \u017cycia \u2013 do\u015bwiadczenie lub \u015bwiadkowanie w dzieci\u0144stwie<\/p>\n
Bardzo silnym i konsekwentnie potwierdzanym czynnikiem jest do\u015bwiadczenie przemocy w dzieci\u0144stwie albo dorastanie w domu, w kt\u00f3rym przemoc by\u0142a obecna mi\u0119dzy doros\u0142ymi. Osoby, kt\u00f3re w m\u0142odym wieku obserwowa\u0142y takie wzorce lub same by\u0142y krzywdzone, znacznie cz\u0119\u015bciej powielaj\u0105 je w doros\u0142ych relacjach. Nie oznacza to nieuchronno\u015bci, ale statystycznie zwi\u0119ksza ryzyko uznania przemocy za \u201enormalny\u201d spos\u00f3b reagowania.<\/p>\n
D. Alkohol i inne substancje \u2013 silny korelat, nie przyczyna sama w sobie<\/p>\n
W wielu analizach przemocy domowej i partnerskiej bardzo wyra\u017anie pojawia si\u0119 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych. W danych rejestrowych znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 interwencji dotyczy sytuacji, w kt\u00f3rych sprawca by\u0142 pod ich wp\u0142ywem. Badania podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce substancje nie s\u0105 sam\u0105 przyczyn\u0105 przemocy, lecz czynnikiem, kt\u00f3ry obni\u017ca kontrol\u0119 impuls\u00f3w, nasila agresj\u0119 i u\u0142atwia przekraczanie granic, kt\u00f3re w innych warunkach mog\u0142yby nie zosta\u0107 naruszone.<\/p>\n
E. Postawy i normy spo\u0142eczne \u2013 przyzwolenie na przemoc i nier\u00f3wno\u015b\u0107<\/p>\n
Sprawc\u00f3w przemocy cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105 tak\u017ce przekonania i normy, kt\u00f3re wprost lub po\u015brednio usprawiedliwiaj\u0105 agresj\u0119. Nale\u017c\u0105 do nich m.in. akceptacja nier\u00f3wno\u015bci w relacjach, przekonanie o \u201eprawie do kontroli\u201d, bagatelizowanie przemocy lub traktowanie jej jako \u201emetody wychowawczej\u201d czy \u201esposobu rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w\u201d. W \u015brodowiskach, gdzie reakcja otoczenia jest s\u0142aba, a przemoc bywa przemilczana, ryzyko jej utrwalania znacz\u0105co ro\u015bnie.<\/p>\n
F. Cechy antyspo\u0142eczne i niski poziom empatii (szczeg\u00f3lnie przy przemocy seksualnej)<\/p>\n
W cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w, zw\u0142aszcza dotycz\u0105cych przemocy seksualnej, badania wskazuj\u0105 na cz\u0119stsze wyst\u0119powanie takich cech jak niska empatia, brak troski o konsekwencje dla innych, wrogo\u015b\u0107, impulsywno\u015b\u0107, sztywne przekonania dotycz\u0105ce r\u00f3l p\u0142ciowych czy sk\u0142onno\u015b\u0107 do instrumentalnego traktowania ludzi. U niewielkiej grupy sprawc\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce cechy antyspo\u0142eczne, kt\u00f3re dodatkowo zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko powtarzalnych zachowa\u0144 przemocowych.<\/p>\n
Wniosek ca\u0142o\u015bciowy:
\nNajcz\u0119\u015bciej wsp\u00f3lny dla sprawc\u00f3w przemocy jest zestaw czynnik\u00f3w, a nie pojedyncza cecha:<\/p>\n
konflikt i kryzysy relacji,<\/p>\n
wzorzec kontroli i dominacji,<\/p>\n
do\u015bwiadczenie przemocy w dzieci\u0144stwie,<\/p>\n
wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie alkoholu lub substancji,<\/p>\n
normy usprawiedliwiaj\u0105ce przemoc,<\/p>\n
u cz\u0119\u015bci sprawc\u00f3w \u2013 niska empatia i cechy antyspo\u0142eczne (szczeg\u00f3lnie przy przemocy seksualnej).<\/p>\n
2) Te same podobie\u0144stwa, ale z rozr\u00f3\u017cnieniem p\u0142ci \u2013 co da si\u0119 powiedzie\u0107 uczciwie<\/p>\n
A. Kto cz\u0119\u015bciej jest sprawc\u0105 \u2013 obraz z danych rejestrowych<\/p>\n
Dane rejestrowe z interwencji w sprawach przemocy domowej pokazuj\u0105 wyra\u017an\u0105 przewag\u0119 m\u0119\u017cczyzn jako identyfikowanych sprawc\u00f3w w por\u00f3wnaniu do kobiet. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0105 to dane dotycz\u0105ce przypadk\u00f3w, kt\u00f3re trafi\u0142y do systemu, a nie pe\u0142en obraz zjawiska, kt\u00f3re w du\u017cej cz\u0119\u015bci pozostaje niezg\u0142oszone. Nie nale\u017cy jednak traci\u0107 z pola widzenia tego, kogo sami m\u0119\u017cczy\u017ani wskazuj\u0105 jako sprawc\u00f3w przemocy, kt\u00f3rej ofiarami padli – w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to: koledzy, prze\u0142o\u017ceni, ojcowie, nieznani m\u0119\u017cczy\u017ani – rzadziej kobiety (tu najcz\u0119\u015bciej partnerki lub matki)<\/p>\n
B. Alkohol i substancje \u2013 r\u00f3\u017cnice p\u0142ci w cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania<\/p>\n
W tych samych danych wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce sprawcy b\u0119d\u0105cy pod wp\u0142ywem alkoholu to zdecydowanie cz\u0119\u015bciej m\u0119\u017cczy\u017ani ni\u017c kobiety. Nie wynika to z \u201eodmiennej natury\u201d przemocy, lecz z faktu, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani dominuj\u0105 liczebnie w grupie sprawc\u00f3w przemocy rejestrowanej przez instytucje.<\/p>\n
C. Przemoc seksualna w relacji \u2013 r\u00f3\u017cnice p\u0142ci<\/p>\n
Analizy dotycz\u0105ce przemocy seksualnej w relacjach intymnych wskazuj\u0105, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani statystycznie cz\u0119\u015bciej dopuszczaj\u0105 si\u0119 tego typu przemocy wobec partnerek, a bycie kobiet\u0105 dzia\u0142a w tym obszarze jako czynnik ochronny. Jest to jeden z najbardziej stabilnych wynik\u00f3w w badaniach nad przemoc\u0105 seksualn\u0105.<\/p>\n
D. Kontrola przymusowa \u2013 obraz bardziej z\u0142o\u017cony<\/p>\n
Badania nad tzw. kontrol\u0105 przymusow\u0105 pokazuj\u0105 bardziej z\u0142o\u017cony obraz. Zachowania kontroluj\u0105ce mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 u os\u00f3b obu p\u0142ci i czasem przyjmuj\u0105 form\u0119 wzajemn\u0105, zw\u0142aszcza w relacjach silnie konfliktowych. Jednocze\u015bnie w cz\u0119\u015bci relacji \u2013 szczeg\u00f3lnie tam, gdzie przemoc ma charakter d\u0142ugotrwa\u0142y i systemowy \u2013 kontrola bywa elementem szerszego uk\u0142adu w\u0142adzy i podporz\u0105dkowania, cz\u0119\u015bciej obserwowanego w przemocy m\u0119\u017cczyzn wobec kobiet. Kluczowe znaczenie ma tu typ przemocy i kontekst relacji, a nie sama p\u0142e\u0107.<\/p>\n
E. Cechy manipulacyjne i \u201eciemne\u201d \u2013 brak wyra\u017anych r\u00f3\u017cnic p\u0142ci<\/p>\n
Badania nad cechami manipulacyjnymi, takimi jak np. makiawelizm, pokazuj\u0105, \u017ce ich zwi\u0105zek z przemoc\u0105 psychiczn\u0105, cyberprzemoc\u0105 czy przemoc\u0105 seksualn\u0105 jest raczej s\u0142aby, ale dodatni, i co istotne \u2013 nie r\u00f3\u017cni si\u0119 znacz\u0105co mi\u0119dzy kobietami a m\u0119\u017cczyznami. Oznacza to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 psychologicznych korelat\u00f3w przemocy jest wsp\u00f3lna, a r\u00f3\u017cnice p\u0142ci cz\u0119\u015bciej wynikaj\u0105 z cz\u0119sto\u015bci, kontekstu i form przemocy, a nie z \u201eodmiennej psychiki\u201d.<\/p>\n
Podsumowanie<\/p>\n
Rzetelny obraz sprawc\u00f3w przemocy pokazuje, \u017ce nie istnieje jeden \u201etyp\u201d sprawcy, a podobie\u0144stwa dotycz\u0105 raczej wzorc\u00f3w do\u015bwiadcze\u0144, relacji i postaw, ni\u017c prostych cech demograficznych. R\u00f3\u017cnice p\u0142ciowe s\u0105 widoczne w cz\u0119sto\u015bci i formach przemocy, ale wiele kluczowych mechanizm\u00f3w \u2013 takich jak historia przemocy, konflikt relacyjny, alkohol czy normy usprawiedliwiaj\u0105ce agresj\u0119 \u2013 pozostaje wsp\u00f3lnych. Cechy manipulacyjne troch\u0119 zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko przemocy, ale same jej nie powoduj\u0105 i dzia\u0142aj\u0105 podobnie u kobiet i m\u0119\u017cczyzn \u2014 r\u00f3\u017cnice w przemocy wynikaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z kontekstu i form zachowa\u0144, a nie z r\u00f3\u017cnic psychicznych mi\u0119dzy p\u0142ciami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1) Co \u0142\u0105czy sprawc\u00f3w przemocy (poza sam\u0105 przemoc\u0105) \u2013 obraz ca\u0142o\u015bciowy, refleksja Najbardziej sp\u00f3jny i powtarzalny wniosek p\u0142yn\u0105cy z bada\u0144 nad przemoc\u0105 jest taki, \u017ce sprawstwo rzadko wynika z jednej cechy czy jednego czynnika. Zdecydowanie cz\u0119\u015bciej jest efektem kombinacji kilku element\u00f3w, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 jednocze\u015bnie na r\u00f3\u017cnych poziomach: indywidualnym, relacyjnym, \u015brodowiskowym i normatywnym. Przemoc pojawia si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7552","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7552"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7559,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552\/revisions\/7559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baba.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}