Autorka: prof. Bogumi\u0142a Burda<\/p>\n
O ile pocz\u0105tki feminizmu zwi\u0105zane s\u0105 z wyst\u0105pieniami post\u0119powych my\u015blicieli XVIII i XIX wieku, czy ze s\u0142ynn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 Simone de Beauvior \u201eDruga p\u0142e\u0107\u201d, to jednak rozw\u00f3j polskiego feminizmu, a bardziej ruchu emancypacyjnego kobiet i wieku, zwi\u0105zany jest z walk\u0105 o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci, utrzymanie to\u017csamo\u015bci narodowej, popraw\u0119 bytu materialnego, prawo do wy\u017cszych studi\u00f3w i walk\u0119 o prawa obywatelskie i udzia\u0142 w \u017cyciu publicznym. Zmienna sytuacja Polski w XIX wieku (ziemie polskie od ko\u0144ca XVIII wieku znajdowa\u0142y si\u0119 pod panowaniem trzech zaborc\u00f3w, by\u0142y to zabory: rosyjski, pruski i austriacki, gdzie najwi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 narodow\u0105 posiadali Polacy w cz\u0119\u015bci austriackiej, po uzyskaniu przez Galicj\u0119 autonomii w 1866 roku). Gdy w Ameryce sufra\u017cystki toczy\u0142y boje o prawa wyborcze, kobiety w Polsce (w kraju, kt\u00f3rego nie by\u0142o na mapie) walczy\u0142y o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i musia\u0142y mierzy\u0107 si\u0119 z sytuacjami, w kt\u00f3rych stawia\u0142a je historia i do kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej nie by\u0142y przygotowane. Nierzadko pozbawione ojc\u00f3w, braci, m\u0119\u017c\u00f3w, kt\u00f3rzy walczyli lub zgin\u0119li w imi\u0119 ojczyzny, zmuszone by\u0142y zajmowa\u0107 ich miejsca. Same prowadzi\u0142y gospodarstwa, wychowywa\u0142y dzieci, utrzymywa\u0142y rodziny. Warunki te wp\u0142yn\u0119\u0142y na ukszta\u0142towanie si\u0119 idea\u0142u <\/span>Matki-Polki<\/i><\/span>, kt\u00f3ry tak\u017ce widoczny by\u0142 w XX wieku. R\u00f3wnocze\u015bnie kszta\u0142towa\u0142y i wp\u0142ywa\u0142y na emancypacj\u0119 kobiet w Polsce.<\/span><\/p>\n W 1869 r. ukaza\u0142 si\u0119 polski przek\u0142ad g\u0142o\u015bnej na owe czasy ksi\u0105\u017cki Wirginii Peny „Zaj\u0119cia kobiety<\/i>„. Wy\u017csze wykszta\u0142cenie kobiet, ich emancypacja, by\u0142y jednak niech\u0119tnie widziane w zdominowanym przez m\u0119sk\u0105 aktywno\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwie, zw\u0142aszcza, \u017ce nie akceptowali tego sami m\u0119\u017cczy\u017ani. Kobietom przypisywano brak zdolno\u015bci, a za miejsce im w\u0142a\u015bciwe uwa\u017cano dom. Jednym z przejaw\u00f3w takiego patrzenia na kobiety by\u0142y \u201ezamkni\u0119te mury\u201d uczelni wy\u017cszych. Pierwsze studentki Uniwersytet Jagiello\u0144ski w Krakowie przyj\u0105\u0142 dopiero u schy\u0142ku XIX wieku. <\/span>Zg\u0142osi\u0142o si\u0119 wiele kandydatek, g\u0142\u00f3wnie ziem wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Cesarstwa Rosyjskiego, ze \u015bredniozamo\u017cnych \u015brodowisk. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich marzy\u0142a o medycynie, w ostateczno\u015bci o farmacji. Na mocy reskryptu Wysokiego Ministerstwa Wyzna\u0144 i O\u015bwiaty z 6 maja 1878 roku ledwie trzy osoby, i to w charakterze hospitantek przyj\u0119\u0142a uczelnia. By\u0142y to: Stanis\u0142awa Dowgia\u0142\u0142\u00f3wna z Inflant, Janina Kosmowska i Jadwiga Sikorska. Z odmow\u0105 spotka\u0142a si\u0119 m.in. Helena Sk\u0142odowska, siostra Marii Sk\u0142odowskiej. W 1895 roku indeks otrzyma\u0142o 6 os\u00f3b, w tym mieszkanka Krakowa Maria Ma\u0144kowska, natomiast z okolic Krakowa pochodzi\u0142a Sydonia Bittmar. W nast\u0119pnym roku studia mog\u0142o podj\u0105\u0107 siedem kobiet. Wszystkie z nich by\u0142y niepospolitymi i osi\u0105gn\u0119\u0142y wysok\u0105 pozycj\u0119 naukow\u0105, zaznaczy\u0142y si\u0119 w nauce europejskiej. Pierwsz\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra uzyska\u0142a w 1906 roku tytu\u0142 doktora na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim by\u0142a Helena Donhaiser-Sikorska. Pierwsza habilitacja kobiety na UJ mia\u0142a ostatecznie miejsce w 1919 r., zatwierdzono j\u0105 w 1920 r. Do 1939 r. na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim by\u0142o pi\u0119tna\u015bcie habilitacji kobiet. Zupe\u0142nym ju\u017c wyj\u0105tkiem by\u0142a profesura kobiety. Dopiero w 1927 roku powierzono Helenie Willman-Grabowskiej prowadzenie wyk\u0142ad\u00f3w w katedrze sanskrytu i filologii indyjskiej, a w 1929 r. mianowano j\u0105 na stanowisko profesora zwyczajnego.<\/p>\n W du\u017co lepszej sytuacji znalaz\u0142y si\u0119 kobiety nauki, sztuki, kt\u00f3re podejmowa\u0142y studia zagranic\u0105. Polskie studentki ch\u0119tnie przyjmowano w Szwajcarii, Belgii, ale studia by\u0142y dost\u0119pne tylko dla os\u00f3b zamo\u017cnych2<\/a><\/sup>. Bardziej konserwatywne stosunki panowa\u0142y w Anglii, gdzie jeszcze w po\u0142owie minionego stulecia w mury Oxfordu przyjmowano kobiety wy\u0142\u0105cznie jako obserwatorki. Ma\u0142gorzata Fuszara podaje, i\u017c du\u017co lepsza sytuacja by\u0142a na Uniwersytecie Warszawskim, kt\u00f3ry \u201eregu\u0142y studiowania ustala\u0142 w odradzaj\u0105cej si\u0119 Polsce – nie by\u0142o tutaj sporu co do prawa studiowania na nim kobiet3<\/a><\/sup>. Sprzyja\u0142 temu zar\u00f3wno fakt, \u017ce w tym okresie kobiety studiowa\u0142y ju\u017c na innych uniwersytetach, jak i zapewne to, \u017ce w nielegalnych i p\u00f3\u0142legalnych formach kszta\u0142cenia pod zaborami (organizowanych mi\u0119dzy innymi przez Towarzystwo Kurs\u00f3w Naukowych, Uniwersytet Lataj\u0105cy) kobiety uczestniczy\u0142y w kszta\u0142ceniu. Na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kurs\u00f3w Naukowych kobiety stanowi\u0142y ponad 80% s\u0142uchaczek, a statut Towarzystwa przewidywa\u0142, \u017ce „s\u0142uchaczem mo\u017ce by\u0107 ka\u017cda osoba bez r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci”. Tak wi\u0119c kulturowe bariery wsp\u00f3lnego, koedukacyjnego kszta\u0142cenia by\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej prze\u0142amane.<\/p>\n W 1915 roku kobiety stanowi\u0142y 9% s\u0142uchaczy Uniwersytetu Warszawskiego, natomiast ju\u017c w 1918 r. By\u0142o tutaj 20% studentek, wzrasta\u0142 on w nast\u0119pnych, bowiem w 1923\/1924 r. wynosi\u0142 35%. Najwi\u0119cej kobiet studiowa\u0142o w latach 1932\/1933 r. Odsetek kobiet stanowi\u0142 ju\u017c 41%. Kobiety podejmowa\u0142y studia na wydzia\u0142ach: humanistycznym, przyrodniczym, a w mniejszym zakresie na lekarskim. Nie by\u0142o s\u0142uchaczek na studiach teologicznych, natomiast wzrasta\u0142 odsetek studentek na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Pierwsza kobieca habilitacja na UW mia\u0142a miejsce dopiero w 1922 roku. Uzyska\u0142a j\u0105 Cezaria Bauduin de Courteney z zakresu etnologii. Jednocze\u015bnie zosta\u0142a ona te\u017c pierwsz\u0105 kobiet\u0105 zatrudnion\u0105 na stanowisku profesora na Uniwersytecie Warszawskim. Nast\u0105pi\u0142o to jednak w 1934 r. Nast\u0119pne habilitacje kobiet mia\u0142y miejsce dopiero dziesi\u0119\u0107 lat po pierwszej. W latach 1932-1934 habilitacj\u0119 uzyska\u0142o siedem kobiet. Jeszcze trudniej by\u0142o uzyska\u0107 przez kobiety zatrudnienie na stanowisku profesorskim. Na Wydziale Weterynarii kobieta \u2013profesor zatrudniona zosta\u0142a w 1937 r. Natomiast w roku 1938 pierwsza kobieta zosta\u0142a profesorem tytularnym na Wydziale Lekarskim UW. M. Fuszara wskazuje, \u017ce \u201ekobiety stanowi\u0142y przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 niespe\u0142na 5% profesor\u00f3w i oko\u0142o 15% pracownik\u00f3w (\u0142\u0105cznie w wyk\u0142adowcami)\u201d.<\/p>\n Po drugiej wojnie \u015bwiatowej zmieni\u0142a si\u0119 sytuacja polityczna i spo\u0142eczna w Polsce. Decyzje mocarstw w Ja\u0142cie i Poczdamie spowodowa\u0142y, i\u017c ziemie polskie oraz kszta\u0142t kraju zosta\u0142 zmieniony. Zale\u017cno\u015b\u0107 od mocarstwa wschodniego mia\u0142a wp\u0142yw na sytuacj\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 kraju. Nast\u0105pi\u0142 czas reemigracji, repatryjacji, migracji i wysiedle\u0144. Upowszechnienie o\u015bwiaty, walka z analfabetyzacj\u0105, zwi\u0119kszenie si\u0119 liczby szkolnictwa \u015bredniego, wzrost zapotrzebowania na wykszta\u0142con\u0105 kadr\u0119 poziomu \u015bredniego, feminizacja niekt\u00f3rych zawod\u00f3w, zwi\u0119kszona liczba uczelni wy\u017cszych spowodowa\u0142a, i\u017c liczba wykszta\u0142conych kobiet wzros\u0142a. Kobiety zosta\u0142y zatrudniane w zawodach, w kt\u00f3rych dominowali m\u0119\u017cczy\u017ani. Wynika\u0142o to z dw\u00f3ch powod\u00f3w, po pierwsze zmniejszenia si\u0119 liczby m\u0119\u017cczyzn po wojnie, po drugie nowy system – \u201esocjalizm\u201d widzia\u0142 w kobiecie nie tylko matk\u0119, rodzicielk\u0119, ale i t\u0105 kt\u00f3ra b\u0119dzie przewodzi\u0107 w partii, w pracy. Zosta\u0142 upowszechniony system opieki socjalnej, \u017c\u0142obki, przedszkola mia\u0142y u\u0142atwi\u0107 \u017cycie kobiet, da\u0107 im szans\u0119 na awans zawodowy, bowiem wszystkie zawody zosta\u0142y otwarte dla kobiet. Upowszechni\u0142 si\u0119 plakat i pomys\u0142 \u201eKobieta na traktor\u201d. Zmieni\u0142 si\u0119 model rodziny i awansu zawodowego. M\u0142ode dziewcz\u0119ta ch\u0119tnie opuszcza\u0142y wsie i ma\u0142e miasteczka w poszukiwaniu pracy, podniesienia swej edukacji, dostrzegaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 awansu zawodowego, a przez to szerszego udzia\u0142u w \u017cyciu spo\u0142eczno-politycznym. Do 1989 roku kobiety traktowa\u0142y swe masowe wej\u015bcie na rynek pracy, edukacj\u0119 jako proces konieczno\u015bci ekonomicznej, bowiem do tradycyjnej roli matki, dodany zosta\u0142 \u201enowy obowi\u0105zek pracy\u201d na rzecz Ojczyzny, jej dobrobytu. Widoczne to by\u0142o tak\u017ce poprzez edukacj\u0119. Kobiety ch\u0119tniej podejmowa\u0142y nauk\u0119 w liceach og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych. Widoczne jest to tak\u017ce w ostatnich latach, bowiem w\u015br\u00f3d absolwent\u00f3w takich szk\u00f3\u0142 w 1997 roku kobiety stanowi\u0142y 69%, natomiast m\u0119\u017cczy\u017ani, tylko 31%. M\u0119\u017cczy\u017ani natomiast zdecydowanie przewa\u017cali i nadal przewa\u017caj\u0105 w zasadniczych szko\u0142ach zawodowych, kt\u00f3rych uko\u0144czenie nie daje prawa wst\u0119pu do szko\u0142y wy\u017cszej, ale u\u0142atwi szybkie podj\u0119cie pracy. W 1997 r. w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w takich szk\u00f3\u0142 w roku akademickim 1997\/1998 kobiety stanowi\u0142y tylko 36%, a m\u0119\u017cczy\u017ani, a\u017c 64%. Podobne tendencje zaznaczy\u0142y si\u0119 po wprowadzeniu reformy o\u015bwiaty w latach 1999-2003, bowiem w ponadgimnazjalnych szko\u0142ach zawodowych w roku 2004\/2005 dziewcz\u0119ta stanowi\u0142y 29% uczni\u00f3w, a m\u0119\u017cczy\u017ani a\u017c 71%. Widoczne to jest zw\u0142aszcza w wykszta\u0142ceniu kobiet i m\u0119\u017cczyzn. Ponad 70 % os\u00f3b z wykszta\u0142cenie og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym z matur\u0105 to kobiety, natomiast tylko 30% to m\u0119\u017cczy\u017ani. W latach osiemdziesi\u0105tych udzia\u0142 kobiet w\u015br\u00f3d studiuj\u0105cych sta\u0142 si\u0119 odzwierciedleniem udzia\u0142u kobiet w ca\u0142ej populacji ludno\u015bci Polski, bowiem stanowi on 51%. W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych kobiety osi\u0105gn\u0119\u0142y przewag\u0119 w\u015br\u00f3d studiuj\u0105cych, stanowi\u0105 oko\u0142o 57 – 64 %. Od lat nie ulegaj\u0105 jednak zmianie preferencje kobiet je\u015bli chodzi o kierunki studi\u00f3w. Kobiety stanowi\u0105 znaczn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 studiuj\u0105cych na kierunkach humanistycznych, gdzie mia\u0142y przewag\u0119 w\u015br\u00f3d student\u00f3w w Polsce jeszcze przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. S\u0105 te\u017c takie kierunki, kt\u00f3re zar\u00f3wno dawniej, jak i dzisiaj s\u0105 do\u015b\u0107 rzadko wybierane przez kobiety, cho\u0107 w czasach propagandy w okresie komunistycznym kobiety do studi\u00f3w by\u0142y namawiane, czyli studia in\u017cynieryjne i techniczne.<\/p>\n Zwi\u0119kszaj\u0105ca si\u0119 od lat liczba studiuj\u0105cych kobiet znalaz\u0142a swoje odzwierciedlenie tak\u017ce w proporcjach os\u00f3b z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem w Polsce. Ostatni Narodowy Spis Powszechny pokaza\u0142, \u017ce obecnie kobiety stanowi\u0105 ju\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d os\u00f3b z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem w ca\u0142ej w tej grupie, bowiem kobiety stanowi\u0105 54,8%, a m\u0119\u017cczy\u017ani ju\u017c tylko 45,2%. Mo\u017cna wi\u0119c wskaza\u0107, \u017ce w Polsce kobiety maj\u0105 wy\u017csze wykszta\u0142cenie, ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, we wszystkich grupach wiekowych dominuje ta tendencja4<\/a><\/sup>. Edukacja sta\u0142a si\u0119 powszechna, daje ona mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania awansu zawodowego, samorealizacji zawodowej.<\/p>\n Ogromne r\u00f3\u017cnice w wykszta\u0142ceniu zwi\u0105zane s\u0105 w Polsce z wiekiem badanych. Wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce w najstarszych grupach wieku spotykamy najwi\u0119cej os\u00f3b s\u0142abo wykszta\u0142conych, a najmniej z wykszta\u0142ceniem wy\u017cszym. W m\u0142odszych pokoleniach zjawisko wyst\u0119puje odwrotne, bowiem maleje odsetek s\u0142abo wykszta\u0142conych, ro\u015bnie lepiej wykszta\u0142conych. Wzrost wykszta\u0142cenia w m\u0142odszych pokoleniach dotyczy zw\u0142aszcza kobiet. Cieszy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce w grupie kobiet w wieku 60-64 lata odsetek os\u00f3b ze \u015brednim wykszta\u0142ceniem wynosi obecnie 25%, najlepiej jest w grupie wiekowej 45-49 lat, wzrasta ju\u017c do 36% i w latach 25-29, te\u017c jest wysoki, bowiem a\u017c 35%. Wykszta\u0142cenie wy\u017csze osi\u0105gaj\u0105 kobiety w liczbie 12% osi\u0105gaj\u0105 kobiety w wieku 40-45 lat i a\u017c 25% w grupie wiekowej 25-29 lat. Zwraca uwag\u0119 zw\u0142aszcza widoczny wzrost odsetka kobiet z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem w najm\u0142odszych generacjach Polek. To zjawisko jest bardzo pozytywne, bowiem te dwie grupy stanowi\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015b\u0107 kobiet-Polek w zakresie walki o prawa, emancypacj\u0119 i szeroki udzia\u0142 w polityce. Widoczny jest te\u017c odsetek kobiet , kt\u00f3re uzyskuj\u0105 stopnie i tytu\u0142y naukowe. Ju\u017c dzi\u015b w grupie os\u00f3b uzyskuj\u0105cych tytu\u0142 doktora, kobiety stanowi\u0105 prawie 47 %, a w\u015br\u00f3d doktora habilitowanego odsetek kobiet po raz pierwszy zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do 30%, a w\u015br\u00f3d profesor\u00f3w do jednej czwartej. W 2003 r. ju\u017c blisko jedna trzecia nowych doktor\u00f3w habilitowanych to kobiety (32%), a w\u015br\u00f3d nowo mianowanych profesor\u00f3w odsetek przekroczy\u0142 jedn\u0105 czwart\u0105.<\/p>\n Nie zmienia si\u0119 natomiast od lat niska reprezentacja kobiet w\u015br\u00f3d w\u0142adz uczelni. Wprawdzie w jednym z poprzednich rz\u0105d\u00f3w kobieta pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 Ministra Edukacji, by\u0142a ni\u0105 Krystyna \u0141ybacka, ale w 2005 r. zar\u00f3wno w rz\u0105dzie SLD, jak i po wyborach w rz\u0105dzie stworzonym przez PiS – tak jak w dw\u00f3ch poprzednich rz\u0105dach – funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni znowu m\u0119\u017cczyzna. W\u015br\u00f3d kierownictwa resortu za rz\u0105d\u00f3w SLD by\u0142a tylko jedna kobieta (na stanowisku sekretarza stanu) i pi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn (minister i czterech podsekretarzy stanu). W rz\u0105dzie PiS w kierownictwie Ministerstwa Edukacji i Nauki nie ma \u017cadnej kobiety, czy to w funkcji ministra, sekretarza stanu, jak i pi\u0119ciu podsekretarzy stanu, funkcje te pe\u0142ni\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani. Natomiast w szczeblach ni\u017cszych, czy na stanowiskach nauczycieli, dyrektor\u00f3w szk\u00f3\u0142 nast\u0105pi\u0142a feminizacja zawodu. Struktura zatrudnienia potwierdza istnienie „szklanego sufitu” nie dopuszczaj\u0105cego kobiet do zajmowania wysokich, presti\u017cowych, dobrze op\u0142acanych stanowisk, \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 ze sprawowaniem w\u0142adzy, kierowaniem i zarz\u0105dzaniem \u015brodkami finansowymi. Mimo tych dzia\u0142a\u0144 nie widoczny jest udzia\u0142 kobiet-Polek jako zasiadaj\u0105cych na wysokich stanowiska, jest to tylko 2 %. Kobietom du\u017co trudniej by\u0142o i jest si\u0119 przebi\u0107 w \u015bwiecie zarezerwowanym w nauce dla m\u0119\u017cczyzn. Tylko nieliczne po\u015bwi\u0119ci\u0142y si\u0119 nauce i walczy\u0142y o pozycj\u0119 w \u015bwiecie nauki. Podobnie by\u0142o z pierwsza polk\u0105 zatrudnion\u0105 na stanowisku profesora, czyli Mari\u0105 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie. Mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 pewne zjawisko pozycji kobiet, odnajdujemy to w liczbie kobiet, kt\u00f3re uhonorowane s\u0105 tytu\u0142em Nobla. W dziedzinie fizyki by\u0142o tylko 9 kobiet na 114, w tym M. Sk\u0142odowska-Curie i Maria Geoppert-Mayer, z chemii by\u0142y dwie kobiety na 30, czyli Maria Sk\u0142odowska-Curie i Irena Joliot-Curie. Podobnie jest w innych naukach. W literaturze w 1999 roku w gronie laureatek znalaz\u0142a si\u0119 Wis\u0142awa Szymborska.<\/p>\n G\u0142\u00f3wny postulat XIX wieku ruchu kobiet na Zachodzie, czyli walka o prawa wyborcze, nie znalaz\u0142 si\u0119 jako g\u0142\u00f3wny punkt polskich emancypantek. Wynika\u0142o to z sytuacji odbudowy pa\u0144stwa po pierwszej wojnie \u015bwiatowej. Kobiety w Polsce otrzyma\u0142y czynne i bierne prawo wyborcze w 1918 roku i ustawa z 1921 roku dodatkowo uchyli\u0142a ograniczenia m\u0119\u017catek do sprawowania zdolno\u015bci prawnych i procesowych. Umo\u017cliwi\u0142o to wielu kobietom podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 w zakresie udzia\u0142u w \u017cyciu publicznym. Jednak udzia\u0142 kobiet w \u017cyciu publicznym nadal by\u0142 bardzo znikomy. Tylko 2 % Polek zasiada\u0142o w Sejmie, a 5 % w Senacie. Udzia\u0142 kobiet w partiach politycznych okresu mi\u0119dzywojennego by\u0142 bardzo r\u00f3\u017cny.<\/p>\n W Polskiej Partii Socjalistycznej kobiet by\u0142o wiele, jednak ich odsetek gwa\u0142townie mala\u0142 z chwil\u0105 m\u00f3wienia o ich udziale we w\u0142adzach partyjnych. Ju\u017c podczas pierwszego kongresu PPS w odrodzonej po okresie zabor\u00f3w Polsce w 1919 roku na 150 delegat\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 tylko 1 kobieta, z kolei do 16-osobowej Rady Naczelnej wybrano znowu\u017c tylko jedn\u0105 kobiet\u0119. Zosta\u0142a ni\u0105 Zofia Praussowa. Natomiast na ostatnim kongresie partii przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w 1937 roku w Radomiu, na 75 cz\u0142onk\u00f3w Rady Naczelnej wybrano pi\u0119\u0107 kobiet, by\u0142y to: Lidia Cio\u0142koszowa, Dorota K\u0142uszy\u0144ska, Agnieszka Tomaszewska, Lucyna Woliniewska, Stanis\u0142awa Woszczy\u0144ska, kt\u00f3ra zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c wybrana na wiceprzewodnicz\u0105c\u0105 Rady. Najbardziej znane dzia\u0142aczki to: Zofia Moraczewska, Lidia Cio\u0142koszowa czy Zofia Praussowa. R\u00f3wnie skromna by\u0142a reprezentacja kobiet w klubach parlamentarnych PPS na przestrzeni dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego – by\u0142y to 4 pos\u0142anki i 2 senatorki. Podczas I kadencji Sejmu w\u015br\u00f3d 30 pos\u0142\u00f3w PPS znajdowa\u0142a si\u0119 1 kobieta – Zofia Moraczewska, w II kadencji na 35 pos\u0142\u00f3w i 6 senator\u00f3w nie by\u0142o \u017cadnej kobiety, III kadencja nie przynios\u0142a poprawy ilo\u015bciowej reprezentacji kobiet, pomi\u0119dzy 52 pos\u0142ami by\u0142a 1 kobieta. By\u0142a ni\u0105 Zofia Praussowa, podobnie w Senacie, gdzie po\u015br\u00f3d 6 senator\u00f3w by\u0142a jedna kobieta, znana Dorota K\u0142uszczy\u0144ska. W Sejmie IV kadencji, w gronie 21 pos\u0142\u00f3w socjalistycznych i 3 senator\u00f3w PPS ponownie nie znalaz\u0142a si\u0119 \u017cadna kobieta.<\/p>\n Socjalistki w parlamencie zajmowa\u0142y si\u0119 m.in. likwidacj\u0105 ogranicze\u0144 praw cywilnych kobiet, reorganizowaniem opieki spo\u0142ecznej oraz ochrony pracy kobiet i os\u00f3b m\u0142odocianych. Socjalistkom podczas swojej dzia\u0142alno\u015bci parlamentarnej uda\u0142o si\u0119 doprowadzi\u0107 do uchwalenia w 1921 roku ustawy znosz\u0105cej cywilnoprawne ograniczenia praw kobiet, w 1923 roku ustawy o opiece spo\u0142ecznej, a w kolejnym roku ustawy o pracy m\u0142odocianych i kobiet. Dorota K\u0142uszczy\u0144ska stara\u0142a si\u0119 doprowadzi\u0107 do ustawowej ochrony macierzy\u0144stwa i opieki nad dzieckiem, przeforsowa\u0107 ustawowe gwarancje praw socjalnych kobiet oraz wprowadzanie cywilnego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego.<\/p>\n Kobiety by\u0142y aktywne w PPS, stara\u0142y si\u0119 wywalczy\u0107 sobie w\u0142asn\u0105 przestrze\u0144 w \u0142onie partii, dlatego te\u017c od marca 1920 roku wydawa\u0142y „G\u0142os Kobiet”. Kobiety sprawowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c patronat nad Robotniczym Towarzystwem Przyjaci\u00f3\u0142 Dzieci, kt\u00f3re walczy\u0142o o \u015bwiecko\u015b\u0107 nauczania w szko\u0142ach, nad Klubami Kobiet Pracuj\u0105cych, organizuj\u0105cymi dokszta\u0142canie kobiet oraz nad Robotniczym Towarzystwem S\u0142u\u017cby Spo\u0142ecznej, kt\u00f3rego celem by\u0142o krzewienie \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa. Towarzystwo S\u0142u\u017cby Spo\u0142ecznej powo\u0142a\u0142o z inicjatywy Justyny Budzi\u0144skiej-Tyleckiej w Warszawie Poradni\u0119 \u015awiadomego Macierzy\u0144stwa, kt\u00f3ra by\u0142a pierwsz\u0105 tego typu jednostk\u0105 na terenie naszego kraju.<\/p>\n Na szczeblu kierowniczym KPP i we w\u0142adzach partii odsetek kobiet by\u0142 nik\u0142y. Do Komitetu Centralnego wybierano pojedyncze kobiety, przez kilka lat by\u0142a to jedna i ta sama, niezwyk\u0142a posta\u0107 ruchu socjalistycznego i komunistycznego Maria Koszutska kt\u00f3ra by\u0142a r\u00f3wnie\u017c wybierana do w\u0142adz wykonawczych.<\/p>\n Natomiast przy Komitecie Centralnym zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 od 1922 roku Centralny Wydzia\u0142 Kobiecy, kierowany przez Kamil\u0119 Kancewiczow\u0105 i Ester\u0119 Golde-Str\u00f3\u017ceck\u0105, kt\u00f3ry wydawa\u0142 czasopismo „Robotnica”.<\/p>\n Po drugiej wojnie \u015bwiatowej w ruch PPS, PPR, a g\u0142\u00f3wnie w PZPR wzr\u00f3s\u0142 udzia\u0142 kobiet. Dzia\u0142aczki Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich, jak Wanda Wasilewska, \u017banna Komarowa, znalaz\u0142y si\u0119 w szeregach pierwszych dzia\u0142aczek zwi\u0105zanych z edukacj\u0105 w nowym systemie politycznym. Bardzo cz\u0119sto udzia\u0142 kobiet widoczny by\u0142 w organizacjach typu: Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej.<\/p>\n Kolejnym mitem o jakim wypada wspomnie\u0107 to, \u017ce PRL kobiety mia\u0142y r\u00f3wne szanse w dost\u0119pie do w\u0142adzy, mog\u0142y podejmowa\u0107 prac\u0119, uczestniczy\u0142y w \u017cyciu publicznym, etc. Ruch kobiecy zosta\u0142 zmonopolizowany przez jedn\u0105 organizacj\u0119 maj\u0105c\u0105 poparcie w\u0142adz pa\u0144stwowych. By\u0142a to Liga Kobiet, kt\u00f3rej celem by\u0142a promocja pracy zawodowej kobiet. W 1966 roku powsta\u0142a Narodowa Rada Kobiet Polskich maj\u0105ca stanowi\u0107 reprezentacj\u0119 interes\u00f3w kobiet przed w\u0142adzami pa\u0144stwowymi i w kontaktach z zagranicznymi organizacjami kobiecymi. Ze wzgl\u0119du, \u017ce by\u0142a identyfikowana z PZPR nie odegra\u0142a donios\u0142ej roli w emancypacji kobiet. Tym bardziej, \u017ce emancypacja kobiet przez PZPR by\u0142a zbyt widoczna w jej dzia\u0142aniach. Ca\u0142y okres, czyli od 1949 a\u017c po 1987 rok w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w biura politycznego KC PZPR kobiety stanowi\u0142y ma\u0142y odsetek, w ko\u0144cowym okresie stanowi\u0142 on 10% . Podobnie by\u0142o w rz\u0105dzie, bowiem w 1987 roku znajdowa\u0142a si\u0119 zaledwie jedna kobieta.<\/p>\n Kobiety natomiast bra\u0142y udzia\u0142 czynnie w ruchu opozycji demokratycznej w latach 70-tych i 80-tych. W 1981 roku stanowi\u0142y ponad cz\u0142onki\u0144 ruchu \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. W czasie stanu wojennego aktywnie w\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 w dzia\u0142ania opozycji, natomiast ju\u017c du\u017co mniej znalaz\u0142o si\u0119 kobiet we w\u0142adzach \u201eSolidarno\u015bci\u201d po 1989 roku. M\u0119\u017cczy\u017ani \u201ezapomnieli\u201d bardzo szybko o czynnych dzia\u0142aczkach ruchu opozycyjnego. Zwracano ponownie uwag\u0119 na rol\u0119 kobiet jako Matek-Polek wiernych tradycji ko\u015bcio\u0142a i narodu. Mimo kr\u00f3tkiego zachwiania si\u0119 ruchu kobiecego, to w ostatnich latach mamy do czynienia ze wzrostem emancypacji kobiet i walki o sw\u0105 pozycj\u0119 r\u00f3wn\u0105 z m\u0119\u017cczyznami we wszystkich ugrupowaniach politycznych.<\/p>\n Po transformacji ustrojowej w 1989 roku tematyk\u0119 kobiec\u0105 porusza\u0142y trzy partie lewicowe, czyli SLD, Unia Pracy i PPS, a od 2004 do\u0142\u0105czy\u0142y do nich SdPL, Unia Lewicy oraz Zieloni 2004. Ka\u017cda z nich dostrzeg\u0142a znaczenie udzia\u0142u kobiet w polityce, tym bardziej, \u017ce tak\u017ce nie mo\u017cna ju\u017c by\u0142o ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do modelu poprzedniego. Jednym z widocznych dzia\u0142a\u0144 na rzecz kobiet i walki o przyci\u0105gni\u0119cie elektoratu \u017ce\u0144skiego by\u0142o umieszczanie kobiet na listach wyborczych, by\u0142o to bardzo trudne, gdy\u017c sk\u0142ad i kolejno\u015b\u0107 kandydat\u00f3w zale\u017cy od komisji partyjnych, kt\u00f3re s\u0105 gremiami m\u0119skimi. Mimo to partie i koalicje lewicowe cz\u0119\u015bciej od pozosta\u0142ych umieszcza\u0142y na swoich listach kobiety i to na lepszych pozycjach, tak\u017ce \u0142atwiej by\u0142o w takiej partii przeforsowa\u0107 30% obecno\u015b\u0107 kobiet na listach kandydat\u00f3w w 2001 roku. Propozycja ta zosta\u0142a poparta na Zje\u017adzie Za\u0142o\u017cycielskim SLD. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w umieszczaniu na pierwszych miejscach uzyska\u0142y kobiety, kt\u00f3re funkcjonuj\u0105 szeroko w dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej i politycznej. Tak by\u0142o w przypadku UP i SLD, gdzie do grona znanych i kojarzonych z lewic\u0105 kobiet nale\u017ca\u0142y, m.in. Izabela Jaruga -Nowacka, Krystyna \u0141ybacka, Katarzyna Piekarska, Joanna Senyszyn, Barbara Labuda, Barbara Blida, Wies\u0142awa Zi\u00f3\u0142kowska, Izabela Sierakowska, czy Dorota Kempka, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cej Parlamentarnej Grupy Kobiet.<\/p>\n Niestety nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 postulatu przemiennego umieszczania kobiet i m\u0119\u017cczyzn na listach wyborczych. Ten postulat dopiero podczas wybor\u00f3w do Parlamentu Europejskiego w 2004 roku zrealizowa\u0142a powsta\u0142a w listopadzie 2003 roku partia Zieloni 2000. W wyborach do Parlamentu Europejskiego wybrano 54 eurodeputowanych, w tym tylko 7 kobiet. Przemienne umieszczanie kobiet i m\u0119\u017cczyzn na listach jest szczeg\u00f3lnie istotny gdy\u017c, badacze tematu zauwa\u017cyli, \u017ce g\u0142osuj\u0105cy nie maj\u0105cy upatrzonych uprzednio kandydat\u00f3w, zdecydowani g\u0142osowa\u0107 na konkretna parti\u0119 maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 od zaznaczania kandydata, kt\u00f3ry zajmuje pierwsze miejsce. Dlatego te\u017c wprowadzenie postulatu przemienno\u015bci kobieta – m\u0119\u017cczyzna – kobieta prowadzi\u0142oby do realnego wyr\u00f3wnania szans kandydat\u00f3w obu p\u0142ci.<\/p>\n Ju\u017c dzi\u015b wida\u0107 zmieniaj\u0105cy si\u0119 obraz we wszystkich partiach i widoczny wzrost odsetka, jaki stanowi\u0142y kobiety na listach os\u00f3b kandyduj\u0105cych do parlamentu od momentu wprowadzenia minimalnego progu udzia\u0142u kobiet na listach wyborczych SLD i UP. Dla por\u00f3wnania: w 1997 roku na listach SLD kobiety stanowi\u0142y 15%, w 2001 ponad 36%, za\u015b w przypadku UP w 1997 roku 25%, w 2001 ju\u017c 43%. W wyborach do Parlamentu w 2005 roku SLD zdoby\u0142o tylko 55 mandat\u00f3w, w tym 11 mandat\u00f3w obj\u0119\u0142y kobiety. Wa\u017cnym elementem dzia\u0142ania partii lewicowych jest istnienie w ich strukturach Forum R\u00f3wnych Szans Kobiet w SLD, kt\u00f3rym kieruje Kazimiera Jakubowska, czy w SdPL Platformy Programowej-Frakcja Kobiet, a partii Zieloni 2004 \u2013Rady Kobiet.<\/p>\n W Parlamencie poprzedniej kadencji, wicemarsza\u0142kiem Senatu RP by\u0142a senator Jolanta Danielak. Tak\u017ce w poprzednich kadencjach zdarza\u0142y si\u0119 kobiety na stanowisku wicemarsza\u0142ka Sejmu. Mimo nadal dzia\u0142aj\u0105cej Parlamentarnej Grupy Kobiet nie zauwa\u017ca si\u0119 szerokich dzia\u0142a\u0144 na rzecz poprawienia udzia\u0142u kobiet w polityce. Poza tym Przedwyborcza Koalicja Kobiet wprowadzi\u0142a do parlamentu obecnej kadencji najwi\u0119cej polityczek z prawej strony politycznej, bowiem w klubie LPR jest ich 26 %. Obecny parlament ma najwy\u017cszy odsetek kobiet, udzia\u0142 kobiet to ponad 20 %. Niestety nie przedk\u0142ada si\u0119 to na dzia\u0142ania na rzecz emancypacji kobiet, d\u0105\u017ce\u0144 do uchwalenia ustawy o r\u00f3wnym statusie kobiet i m\u0119\u017cczyzn. Tym bardziej, \u017ce takie dzia\u0142ania by\u0142y ju\u017c w okresie poprzednim. Na pocz\u0105tku lat 90 – tych pojawi\u0142 si\u0119 projekt ustawy o r\u00f3wnym statusie kobiet i m\u0119\u017cczyzn autorstwa Eleonory Zieli\u0144skiej i Ma\u0142gorzaty Fuszary i do tej pory istnieje tylko w sferze projektu. Wa\u017cnym wska\u017anikiem jest to, \u017ce na \u015awiatowej Konferencji Kobiet w 1995 podpisano \u201cPlatform\u0119 Dzia\u0142ania\u201d, dokument, na mocy kt\u00f3rego Polska zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 do podj\u0119cia konkretnych dzia\u0142a\u0144 na rzecz wyr\u00f3wnywania statusu kobiet i m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n Obecnie Polski jest rozwini\u0119ty szeroko ruch feministyczny, kt\u00f3ry obejmuje ok. 350 stowarzysze\u0144, grup nieformalnych, fundacji czy organizacji kobiecych zarejestrowanych w O\u015aCE – O\u015brodku Informacji Kobiecej, takich jak eFKa z Krakowa, czy Centrum Praw Kobiet z Warszawy i dzia\u0142aj\u0105cych filii, jest r\u00f3wnie\u017c Federacja na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Opr\u00f3cz tego wa\u017cnym elementem sk\u0142adowym ruchu feministycznego s\u0105 dyskusje, seminaria (na gender studies, podyplomowych studiach nad kulturow\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 p\u0142ci w Warszawie, Krakowie i innych miastach) i konferencje feministyczne (doroczna konferencja feministyczna organizowana przez pozna\u0144sk\u0105 Konsol\u0119). Zwraca uwag\u0119, \u017ce pierwsza organizacja, kt\u00f3ra otwarcie przyznawa\u0142a si\u0119 do feminizmu to Polskie Stowarzyszenie Feministyczne za\u0142o\u017cone w 1981 roku5<\/a><\/sup>. \u015arodowiska kobiece aktywizuj\u0105 si\u0119, gdy dzieje si\u0119 co\u015b, co wymaga feministycznego komentarza lub takich dzia\u0142a\u0144. Wyrazem dzia\u0142a\u0144 na rzecz emancypacji kobiet by\u0142o powo\u0142anie urz\u0119du ds. R\u00f3wnego Statusu Kobiet i M\u0119\u017cczyzn. Pierwszy raz w grudniu 2001 roku powo\u0142ano na pe\u0142nomocnika tego urz\u0119du Izabel\u0119 Jarug\u0119-Nowack\u0105. Zar\u00f3wno ona, jak i jej urz\u0105d licz\u0105cy ok. 30 os\u00f3b mia\u0142 za zadanie kontrolowa\u0107 wszystkie akty prawne, decyzje rz\u0105du i administracji pod k\u0105tem r\u00f3wnouprawnienia i w celu promowania polityki r\u00f3wnych szans. Zosta\u0142o powo\u0142anych 16 kobiet w ka\u017cdym wojew\u00f3dztwie przy wojewodzie, jako pe\u0142nomocniczki. Niestety obecnie stanowiska te uleg\u0142y rozwi\u0105zaniu. Dokona\u0142 tego premier Kazimierz Marcinkiewicz, wtedy to dr Magdalena \u015aroda, \u00f3wczesna pe\u0142nomocnik rz\u0105du ds. R\u00f3wnego Statusu Kobiet i M\u0119\u017cczyzn, z\u0142o\u017cy\u0142a dymisj\u0119. Natomiast po wyborach w 2005 roku powo\u0142ano jedynie wiceministra ds. Kobiet i Rodziny. Funkcj\u0119 t\u0119 obj\u0119\u0142a Joanna Kluzik-Rostkowska. Zmieni\u0142 si\u0119 charakter i zakres dzia\u0142ania, obecnie nastawiony jest na promocj\u0119 rodziny i praw socjalnych oraz opieku\u0144czych, maj\u0105cych wspomaga\u0107 rodzin\u0119, np. urlopy macierzy\u0144skie, wychowawcze, tzw. \u201ebecikowe\u201d, czy system \u017c\u0142obk\u00f3w i przedszkoli.<\/p>\n Du\u017c\u0105 rol\u0119 w kreowaniu ruchu emancypacji odgrywa Nieformalna Grupa 8 marca, kt\u00f3ra jest widoczna ka\u017cdego roku, poniewa\u017c g\u0142\u00f3wnie zajmuje si\u0119 przygotowaniem Manify, demonstracji w Dzie\u0144 Kobiet, za ka\u017cdym razem pod innym \u201cszyldem\u201d (aborcja, udzia\u0142 kobiet w polityce). Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych inicjatyw polskiego ruchu kobiecego w celu promocji kobiet by\u0142o powo\u0142anie przed nowymi wyborami w lutym 2001 roku Przedwyborczej Koalicji Kobiet. Dosz\u0142o do tego w ramach projektu sponsorowanego przez UNIFEM i realizowanego przez O\u015bk\u0119. G\u0142\u00f3wnym \u201ecelem Koalicji by\u0142o zwi\u0119kszenie liczby kobiet w parlamencie, propagowanie genderowej r\u00f3wno\u015bci w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w i spo\u0142ecze\u0144stwa, jak r\u00f3wnie\u017c monitoring poczyna\u0144 partii zmierzaj\u0105cych do wzrostu reprezentacji kobiet. Przedwyborcza Koalicja Kobiet zrzesza\u0142a oko\u0142o 50 organizacji kobiecych z ca\u0142ej Polski i wspiera\u0142a ide\u0119 partycypacji kobiet w \u017cyciu politycznym, nie za\u015b interesy poszczeg\u00f3lnych partii czy kandydatek. Pierwsza akcja pod auspicjami PKK mia\u0142a miejsce w marcu 2001 roku, kiedy w 10 najwi\u0119kszych polskich miastach zawis\u0142y billboardy („To mi si\u0119 przejad\u0142o – popieram wyb\u00f3r kobiet” oraz „Do\u015b\u0107 adoracji – chcemy reprezentacji”) zach\u0119caj\u0105ce do g\u0142osowania na kobiety\u201d6<\/a><\/sup>. Te dzia\u0142ania niestety nie s\u0105 powtarzane.<\/p>\n Kolejn\u0105 inicjatyw\u0105 jest Fundacja Kobieca eFKa, kt\u00f3ra od maja 2001 roku prowadzi projekt „Wybory Kobiet”. Zosta\u0142 on zapocz\u0105tkowany w grudniu 2000 roku \u017cywio\u0142ow\u0105 debat\u0105 na li\u015bcie dyskusyjnej Gender<\/i> na temat udzia\u0142u kobiet w polityce. Rok ubieg\u0142y i obecny widoczny jest w dzia\u0142aniach niekt\u00f3rych organizacji i partii na rzecz szerszego udzia\u0142u kobiet w polityce. Tym bardziej, \u017ce mamy na \u015bwiecie 108 miejsce pod wzgl\u0119dem zaanga\u017cowania kobiet w polityk\u0119. Jednym z takich szerszych przyk\u0142ad\u00f3w jest powstanie Partii Kobiet, kt\u00f3ra jest dla wszystkich, zar\u00f3wno i kobiet, i m\u0119\u017cczyzn, dla tych kt\u00f3rzy chc\u0105 poszerzy\u0107 i realizowa\u0107 prawa kobiet. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 organizatork\u0105 jest Manuela Gretkowska, pisarka, felietonistka, scenarzystka. Zas\u0142yn\u0119\u0142a z bestsellerowych ksi\u0105\u017cek: „<\/span>Kabaret metafizyczny<\/i><\/span>” (1994), „<\/span>Nami\u0119tnik<\/i><\/span>” (1998), „<\/span>Sceny z \u017cycia pozama\u0142\u017ce\u0144skiego<\/i><\/span>” (2003). <\/span>Partia Kobiet<\/span> (<\/span>PK<\/span>) jako polska partia polityczna zosta\u0142a zarejestrowana 11 stycznia 2007 roku, natomiast jej powstanie poprzedzi\u0142 ruch spo\u0142eczny zwany \u201c<\/span>Polska jest kobiet\u0105<\/i><\/span>\u201d, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 od opublikowania w manifestu napisanego przez Manuel\u0119 Gretkowsk\u0105. Partia zamierza ubiega\u0107 si\u0119 o mandaty w Sejmie i Parlamencie Europejskim. Jej obecne postulaty dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie praw kobiet. Nie okre\u015bla si\u0119 jako prawicow\u0105 lub lewicow\u0105, chce by\u0107 ponad podzia\u0142ami ideologicznymi, gdy\u017c one cz\u0119sto do tej pory przeszkadza\u0142y w za\u0142atwieniu spraw kobiet. W\u015br\u00f3d znanych os\u00f3b w Polsce, kt\u00f3re by\u0142y za\u0142o\u017cycielami Partii odnajdujemy aktor\u00f3w i znanych polityk\u00f3w (np. Wiktor Osiaty\u0144ski, Joanna Brodzik, Beata Tyszkiewicz, Anna Maria Jopek, Kayah, Gra\u017cyna Szapa\u0142owska, Magdalena Mo\u0142ek, czy Ilona Kanclerz).<\/span><\/p>\n Jakie s\u0105 zmienne czynniki ruchu emancypacji kobiet w Polsce w XIX i XX wieku? Czy to model \u201eMatki-Polki\u201d, czy te\u017c polityka pa\u0144stwa po II wojnie \u015bwiatowej mia\u0142y wp\u0142yw na ruch emancypacji, udzia\u0142u kobiet w polityce, w edukacji? Mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce obydwa czynniki si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 i maj\u0105 jednakowy wp\u0142yw na ruch emancypacji w Polsce. Tym bardziej, \u017ce w portalu internetowym znalaz\u0142am list\u0119 tylko 50 Najbardziej Wp\u0142ywowych Kobiet w Polsce, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 funkcje w r\u00f3\u017cnych firmach, fundacjach, przedsi\u0119biorstwach, s\u0105 pos\u0142ankami, dziennikarkami, aktorkami, czy te\u017c bankowcami. W spo\u0142ecze\u0144stwie, gdzie ponad 50% stanowi\u0105 kobiety lista ta jest zbyt kr\u00f3tka, kobieta nadal przegrywa w polityce z m\u0119\u017cczyznami. W \u015bwiecie nauki jest bardzo ma\u0142y procent znanych kobiet, one s\u0105 w cieniu. Trudniej awansuj\u0105, d\u0142u\u017cej zdobywaj\u0105 stopnie naukowe, niemniej w niekt\u00f3rych zawodach dominuj\u0105. S\u0105 one jakby przypisane dla kobiet, nauczycielka, piel\u0119gniarka, itd.<\/p>\n Chc\u0105 zmieni\u0107 ten obraz warto pokusi\u0107 si\u0119 niekiedy i zaprezentowa\u0107 m\u0119skiemu \u015bwiatu, \u017ce kobiety walcz\u0105ce o r\u00f3wnouprawnienie nie walcz\u0105 o stanowiska, tylko o takie samo miejsce we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Obecnie feministki, mimo, \u017ce deklaruj\u0105 d\u0105\u017cenie do zmian dyskryminuj\u0105cych mechanizm\u00f3w spo\u0142ecznych, to ich dzia\u0142anie cechuje nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 wykorzystania struktur demokratycznych dla zwi\u0119kszenia skuteczno\u015bci ruchu. \u015arodowisko feministyczne w Polsce skupione wok\u00f3\u0142 ma\u0142ych stowarzysze\u0144 czy fundacji \u0142\u0105cz\u0105 raczej wi\u0119zy towarzyskie, ni\u017c organizacyjne i ich dzia\u0142anie cechuje dora\u017ano\u015b\u0107 zamiast systematycznych akcji. Z tego powodu spo\u0142ecze\u0144stwo postrzega feminizm nadal jako zjawisko egzotyczne, a nie konkretne \u017c\u0105dania na rzecz zmian systemowych.<\/p>\n Literatura:<\/p>\n \u201dO\u015bka\u201d, biuletyn O\u015brodka Informacji \u015arodowisk Kobiecych, Warszawa 1998-2003.<\/em> Przypisy:<\/p>\n 1<\/a>Zob. Kobieta i kultura. Kobiety w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w kultury intelektualnej w dobie rozbior\u00f3w i w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie polskim. Zbi\u00f3r studi\u00f3w, pod red. A. \u017barnowskiej, A. Szwarca, Warszawa 1996.<\/em><\/p>\n<\/div>\n 2<\/a> Znana malarka Olga Boza\u0144ska studia odby\u0142a w Monachium i Pary\u017cu, Maria Dul\u0119bianka (w Wiedniu), Zofia Stankiewicz\u00f3wna i Anna Bili\u0144ska- Bohdnaowiczowa (w Pary\u017cu), Maria Sk\u0142odowska natomiast w Paryskiej Sorbonie.<\/em><\/p>\n<\/div>\n
\nTa ameryka\u0144ska sufra\u017cystka wskaza\u0142a wiele mo\u017cliwo\u015bci zatrudniania kobiet, w tych dziedzinach, w kt\u00f3rych dominowali do tej pory m\u0119\u017cczy\u017ani, czyli administracji, o\u015bwiacie, s\u0142u\u017cbie publicznej, handlu, przemy\u015ble i rzemio\u015ble. Te pomys\u0142y znalaz\u0142y podatny grunt na ziemiach polskich. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces awansu zawodowego kobiet polskich. Jednym z warunk\u00f3w uzyskania nowej pozycji i walki o swe prawa by\u0142o dobre wykszta\u0142cenie. Mo\u017cliwo\u015bci edukacyjne kobiet zale\u017ca\u0142y od ich pochodzenia, zamo\u017cno\u015bci ich rodzin oraz od miejsca zamieszkania. \u0141atwiej zdobywa\u0142y wykszta\u0142cenie panny z zamo\u017cnych dom\u00f3w ziemia\u0144skich, mieszcza\u0144skich czy dwor\u00f3w, ni\u017c dziewcz\u0119ta z rodzin ch\u0142opskich mieszkaj\u0105ce na wsi. Pierwsza po\u0142owa wieku XIX, to okres budzenia si\u0119 aktywno\u015bci kobiet i powstawania koncepcji ich edukacji. W publikowanych przez kobiety tamtego okresu ksi\u0105\u017ckach wyra\u017cana by\u0142a potrzeba kszta\u0142cenia dziewcz\u0105t, zar\u00f3wno tych z bogatych, jak i z biednych dom\u00f3w, ich dobrego wychowania, jak r\u00f3wnie\u017c r\u00f3wnouprawnienia. Pojawi\u0142y si\u0119 publikacje podnosz\u0105ce problem dobrego wychowania oraz poradniki pedagogiczne. Z wielkim rozg\u0142osem spotka\u0142y si\u0119 ksi\u0105\u017cki Klementyny z Ta\u0144skich Hoffmanowej: <\/span>„Pami\u0105tki po dobrej matce, czyli ostatnie jej rady dla c\u00f3rki”<\/i><\/span> (1819) oraz <\/span>„Listy o wychowaniu i r\u00f3\u017cne w tym przedmiocie wyj\u0105tki”<\/i><\/span> (1833), czy te\u017c \u201e<\/span>Krystyna<\/i><\/span>\u201d. Autorka podj\u0119\u0142a w nich kwestie wychowania kobiet, a zawarte tam wskaz\u00f3wki by\u0142y drogowskazem dla niejednej szlachcianki. K. Ta\u0144ska podkre\u015bla\u0142a, \u017ce \u017cona powinna by\u0107 dla swego m\u0119\u017ca przyjacielem, a dla dzieci nauczycielk\u0105 i przewodnikiem. Ten wzorzec ch\u0119tnie przyjmowany by\u0142 przez wiele pokole\u0144. Pojawi\u0142o si\u0119 te\u017c pierwsze wydawnictwo kobiece \u201e<\/span>Pierwiosnek<\/i><\/span>\u201d pod redakcj\u0105 Pauliny Krak\u00f3w (1838 rok). Problemami r\u00f3wno\u015bci w edukacji i przygotowania kobiet do pracy w niedost\u0119pnych wcze\u015bniej zawodach zaj\u0119\u0142a si\u0119 Eliza Orzeszkowa w ksi\u0105\u017cce <\/span>„Kilka s\u0142\u00f3w o kobietach”<\/i><\/span> (1872). Do dzia\u0142alno\u015bci obywatelskiej natomiast zach\u0119ca\u0142a kobiety Narcyza \u017bmichowska w <\/span>„Pogadankach”<\/i><\/span> (1846). Wok\u00f3\u0142 tej osoby zgromadzi\u0142o si\u0119 grono wykszta\u0142conych kobiet, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y nazw\u0119 \u201e<\/span>Entuzjastek<\/i><\/span>\u201d, wydawa\u0142y one \u201e<\/span>Przegl\u0105d naukowy<\/i><\/span>\u201d. Skupi\u0142y si\u0119 w Warszawie. W tym okresie dzia\u0142a\u0142y jeszcze: Julia Mali\u0144ska, Emilia Szczawiecka i Bibliana Moraczewska, czy we Lwowie Felicja Wasilewska-Boberska, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do za\u0142o\u017cenia Stowarzyszenia \u201e<\/span>Klaudynek<\/i><\/span>\u201d<\/span>1<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n
\nCharewiczowa \u0141., Kobieta w dawnej Polsce, Pozna\u0144 2002.<\/em>
\nFuszara M., Kobiety w polityce, Warszawa 2006.<\/em>
\nFuszara M., Kobiety w Polsce na prze\u0142omie wiek\u00f3w; nowy kontrakt p\u0142ci? Warszawa 2002.<\/em>
\nG\u00f3rnicka-Boraty\u0144ska A., Sta\u0144my si\u0119 sob\u0105. Cztery projekty emancypacji (1863-1939), Izabelin 2001.<\/em>
\nGraff A., \u015awiat bez kobiet. P\u0142e\u0107 w polskim \u017cyciu politycznym, Warszawa 2001.<\/em>
\nHumanistyka i p\u0142e\u0107. II. Kobiety w poznaniu naukowym dawniej i dzi\u015b, pod redakcj\u0105 E. Pakszys i D. Sobczy\u0144skiej, Pozna\u0144 1997.<\/em>
\nKobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Zbi\u00f3r studi\u00f3w pod redakcja A. \u017barnowskiej i A. Szwarca, tom II, cz\u0119\u015b\u0107 2, Warszawa 1995.<\/em>
\nKobieta i kultura. Kobiety w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w kultury intelektualnej w dobie rozbior\u00f3w i w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie polskim. Zbi\u00f3r studi\u00f3w, pod red. A. \u017barnowskiej, A. Szwarca, Warszawa 1996.<\/em>
\nKobieta i praca. Wiek XIX i XX. Zbi\u00f3r studi\u00f3w pod redakcja A. \u017barnowskiej i A. Szwarca, tom VI, Warszawa 2000.<\/em>
\nKobieta i spo\u0142ecze\u0144stwo na ziemiach polskich w XIX wieku. Zbi\u00f3r studi\u00f3w pod redakcja A. \u017barnowskiej i A. Szwarca, Warszawa 1990.<\/em>
\nLosy Polek \u017cyj\u0105cych na obczy\u017anie i ich wk\u0142ad w kultur\u0119 i nauk\u0119 \u015bwiata. Historia i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Materia\u0142y IV sympozjum biografistyki polonijnej, Wiede\u0144, 1-2 wrze\u015bnia 1999,pod redakcja A. I Z. Judyckich, Lublin 1999.<\/em>
\nMalinowska E., Feminizm europejski, demokracja parytetowa a polski ruch kobiet. Socjologiczna analiza walki o r\u00f3wnouprawnienie p\u0142ci, \u0141\u00f3d\u017a 2000.<\/em>
\nMalinowska E., Organizacje kobiece, \u201eStudia Socjologiczne\/ nr 1\/1999.<\/em>
\nPartnerka, matka, opiekunka. Status kobiety w dziejach nowo\u017cytnych od XVI do XX wieku, pod redakcja K. Jakubiaka, Bydgoszcz 2000.<\/em>
\nRudzki E., Damy polskie XVIII wieku, Warszawa 1997.<\/em><\/p>\n